Апостолы Петр и Павел сыграли исключительную роль в распространении христианства. Верховному апостолу Петру Христос изначально вверил Свою церковь, а апостола Павла направил зажечь свет христианства среди языческих народов.
Один из 12 апостолов, Петр был братом апостола Андрея. Его настоящим именем было Симон. Петром (Камнем) его назвал Христос: «И Я говорю тебе: ты - Петр, и на сем камне Я создам Церковь Мою, и врата ада не одолеют ее. И дам тебе ключи Царства Небесного; и что свяжешь на земле, то будет связано на небесах; и что разрешишь на земле, то будет разрешено на небесах». Петр был первым, кто до конца осознал, что Иисус не просто пророк, но Мессия. Свое троекратное отречение от Господа накануне Его распятия апостол Петр омыл горькими слезами раскаяния, вследствие чего после Своего воскресения Господь вновь восстановил его в апостольском достоинстве. Апостол Петр первым содействовал распространению и утверждению Церкви Христа после сошествия Святого Духа, произнеся сильную речь перед народом в день Пятидесятницы. Исходившая от апостола Петра духовная сила была настолько сильна, что даже его тень, осеняя лежащих на улице больных, исцеляла их (Деян. 5, 15). Другие сведения о нем сохранились только в церковных преданиях. Известно, что Петр проповедовал Евангелие по берегам Средиземного моря, в Антиохии, в Малой Азии, в Египте. Отсюда он перешел в Грецию и проповедовал в Коринфе, Риме, Испании, Карфагене и Британии. Согласно преданию, апостол Марк написал свое Евангелие со слов апостола Петра. Среди новозаветных священных книг есть два Соборных послания апостола Петра.
В 44 г. правитель Палестины Ирод Первый Агриппа арестовал Петра, чтобы казнить его. Накануне казни апостолу в темнице явился ангел, сбросил с него цепи и вывел на свободу. Петр погиб ок. 68 г. в Риме. По преданию, римские христиане организовали побег Петру, но в пути ему явился Христос, велевший испить до дна чашу страданий. Петр вернулся и добровольно сдался властям. Считавший себя недостойным участи Учителя, он потребовал, чтобы его распяли вниз головой.
Апостол Павел, 13-ый апостол Христа, родился в киликийском городе Тарсоне и был наречен Савлом (Саулом). В Тарсоне Павел получил свое первое воспитание и, вероятно, там же познакомился с языческой культурой, ибо в его речах и посланиях ясно проглядывают следы знакомства с языческими писателями. Последующее образование получил в Иерусалиме, у знаменитого учителя Гамалиила. Здесь же, по принятому у евреев обычаю, молодой Савл изучил искусство делать палатки, которое потом помогло ему зарабатывать средства на пропитание собственным трудом. Видимо, молодой Савл, готовился к должности раввина. Он проявил себя сильным ревнителем фарисейских преданий и гонителей веры Христовой.
Близ Дамаска его неожиданно ослепила мощная вспышка света. Он упал и услышал голос: «Савл! Савл! что ты гонишь Меня?.. Я Иисус Назорей, Которого ты гонишь». Поняв, за что его карает Бог, Савл покаялся. Через три дня он прозрел, крестился и стал исповедовать Христа. Павел совершил три апостольских путешествия,
продлившихся в общей сложности около десяти лет. Согласно преданию, его арестовали в Иерусалиме и содержали под стражей в Кесарии, затем отправили в Рим, где он был казнен в период правления императора Нерона (67). Павлу приписывается авторство вошедших в Новый Завет четырнадцати соборных и пастырских посланий.
Ս. Պետրոս և Ս. Պողոս առաքյալների հիշատակության օր
Ս. Պետրոսը Տիրոջ 12 առաքյալներից էր, Անդրեաս առաքյալի եղբայրը: Նա եղավ ականատեսը Տիրոջ Պայծառակերպության և Հիսուսի հետ կապված կարևոր այլ դեպքերի: Ձկնորս էր, ում թլփատության անունը Շմավոն էր, իսկ հունարեն` Սիմոն: Նրան Քրիստոս ասում է. «Դու Հովնանի որդի Սիմոնն ես. դու պիտի կոչվես Կեփաս» (Հովհ. 1:42): «Կեփաս» նշանակում է «վեմ», հունարեն` Պետրոս: Ս. Պետրոսը Բեթսայիդա գյուղից էր, սակայն փոխադրվել էր հարևան Կափառնայում քաղաք, ուր Հիսուս բժշկեց նրա զոքանչին: Ս. Պետրոսն առավելաբար հայտնի է ավետարանական այն դրվագից, երբ նա Հիսուսին դավանում է որպես Կենդանի Աստծո Որդի: Եվ Հիսուս հաստատում է, որ այդ դավանության վրա, այսինքն` Քրիստոս որպես աշխարհի Փրկիչ և Աստվածորդի, պիտի կառուցի իր եկեղեցին (Մատթ. 16:15-19): Հիսուսի ձերբակալման գիշերը Պետրոսը երիցս ուրացել է Նրան, սակայն հետո խորապես զղջացել: Հոգեգալստից հետո նա բացատրել է հավաքվածներին կատարվածի իմաստն ու խոսել հարուցյալ Հիսուսի մասին: Նրա կարևոր գործերից էր հեթանոսների ներգրավումը եկեղեցի: Հերովդես թագավորը ձերբակալել է նրան, բայց հրաշքով ազատվել է բանտից: Ըստ ավանդության՝ նահատակվել է Հռոմում` գլխիվայր խաչվելով: Մեզ են հասել նրա երկու ընդհանրական նամակները:
Ս. Պողոսը Տիրոջ 13-րդ առաքյալն է: Ծնվել է Կիլիկիայի Տարսոն քաղաքում, առաջին դարի սկզբներին, հռոմեական քաղաքացիություն ունեցող հրեա ծնողներից, որոնք ըստ Հերոնիմոսի, եկել էին Գալիլիայից: Նա վրանագործ էր: Նախնական կրթությունը ստացել է ծննդավայրում, այնուհետև Երուսաղեմում աշակերտել Գամաղիել օրենուսույցին: Նրա վկայության համաձայն` եղել է փարիսեցի, խստորեն պահպանել օրենքի տառն ու հալածել քրիստոնյաներին: Սակայն Դամասկոսի ճանապարհին Հիսուս երևացել է նրան, որից հետո Սողոսը` հետագայում Ս. Պողոս առաքյալը, դարձել է Ավետարանի ամենաեռանդուն քարոզիչը: Նրան մկրտել է Ս. Անանիա առաքյալը: Կատարել է մի քանի ճանապարհորդություններ` քարոզելով Աստծո խոսքը: Մեզ են հասել նրա 14 թղթերը: Ըստ ավանդության՝ նահատակվել է Հռոմում, 67 թվականին, Ներոնի հալածանքների ժամանակ և գլխատվել: Հայ Առաքելական Եկեղեցին Ս. Պետրոս և Ս. Պողոս առաքյալների հիշատակի օրը տոնում է Սուրբ Ծնունդին նախորդող ավագ տոների ժամանակ: