Святой Иаков Патриарх Нисибинский (Мцбинский) является одним из почитаемых и любимых святых Соборной Церкви. За сотворённые им многие чудеса его называют также «чудотворец». Он происходил из княжеского рода, был родственником Св. Григория Просветителя. В юности ушел проповедовать в Персию и Междуречье. Придя в город Нисибин, он остановился в монастыре отшельника Маруге и решил вести подвижническую жизнь. В 290 г. Антиохийский епископ Мелетий рукоположил Иакова в епископы Нисибина. В 325 г. Св. Иаков участвовал в Первом Вселенском Никейском соборе. Согласно армянскому историку 5-го века Фавстосу Бюзанду (Византийцу), Иаков просил Бога показать ему Ноев ковчег на горе Арарат. Когда он «находился уже близ вершины, он погрузился в глубокий сон, и во сне ему явился ангел и сказал: «Иаков, Бог услышал молитвы твои и исполнил твою просьбу: то, что у ног твоих, есть часть ковчега. Возьми ее и не пытайся идти выше, так угодно Богу». Проснувшись, Иаков увидел доску, будто отрубленную от большого древа. Он взял ее и пустился со своими спутниками в обратный путь». Эта часть древа по сей день хранится в Эчмиадзинском Кафедральном Соборе. Св. Иаков завершил жизненный путь ок. 347 г. На том месте, где ему было видение, армянские христиане впоследствии воздвигли монастырь его имени, который впоследствии был разрушен землетрясением 1840 г.
Маругэ (4-ый век) проповедовал христианство в Сирии и армянской части Месопотамии, затем вел отшельнический образ жизни. Он стал настоятелем горного монастыря в Нисибине, был духовным наставником будущего епископа Иакова Нисибинского.
Выдающийся святитель и богослов Св. Мелетий (Мелитос) служил епископом Себастийским в Армении, затем занял Антиохийскую кафедру. Мелетий боролся с арианством, за что трижды подвергался изгнанию. Итогом его непримиримой борьбы с ересями стал богословский трактат «Изложение веры», способствовавший возвращению многих ариан в лоно православного вероучения. Мелетий Антиохийский был в числе 150 епископов, участвовавших во Втором Вселенском соборе в Константинополе (381). Под его председательством проходили первые заседания Собора, на одном из которых он скончался.
Ս. Հակոբ Մծբնա Հայրապետի, Մարուգե ճգնավորի և Մելիտոս եպիսկոպոսի հիշատակության օր
Ս. Հակոբ Մծբնա Հայրապետն Ընդհանրական Եկեղեցու հեղինակավոր և սիրված սրբերից է: Կատարած բազում հրաշքների շնորհիվ նրան կոչել են նաև «Սքանչելագործ»: Վարքագրական աղբյուրների համաձայն` Ս. Հակոբը պարթևական տոհմից էր և մեր առաջին Հայրապետ Ս. Գրիգոր Լուսավորչի հորաքրոջ որդին: Երբ Անակ Պարթևի տոհմը բնաջնջվել է, դայակները մանուկ Սուրենին և Հակոբին փախցրել են Կեսարիա, ուր նրանք դաստիարակվել են քրիստոնեական ոգով: Շատ չանցած՝ մանուկ Հակոբն իր քրոջ՝ Սակդենի հետ, տեղափոխվում են Պարսկաստան և որոշ ժամանակ ապրում արքունիքում: Սակայն Հակոբը թողել է այդ ճոխ կյանքը, դարձել ճգնավոր: Հետո գնացել է Մծբին, հանդիպել Մարուգե ճգնավորին, ով հռչակված էր սրբակենցաղությամբ: Նրանից լսելով, որ մարդկանցից շատերը, թեպետ, հավատքի են եկել, բայց թերահավատ են և կասկածում են Նոյյան տապանի գոյությանը, որոշել է բարձրանալ լեռը, տապանը տեսնել և մի մասնիկ բերել: Հակառակ անկոտրում կամքին` չի կարողացել հասնել Արարատի գագաթը և երկար տանջվելուց հետո նիրհել է: Երազում հրեշտակն այցելել է նրան և տապանից մի մասունք դրել գլխատակին: Ըստ ավանդության՝ Ս. Հակոբի պառկած տեղում սառնորակ աղբյուր է բխել, բուժիչ և հրաշագործ հատկություններ ունեցել, իսկ աղբյուրի կողքին հետագայում սրբի անունով եկեղեցի է կառուցվել: Նոյյան տապանի այդ մասունքը ցայսօր պահվում է Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնում: Լինելով ժամանակի պատկառելի անձնավորություներից մեկը` մասնակցել է 325 թվականի Նիկիայի տիեզերաժողովին: Իր կյանքի ընթացքում բազմաթիվ հրաշքներ է գործել: Մծբինի եպիսկոպոսի մահից հետո Աստված Մարուգեին հայտնել է, որ Հակոբն է լինելու աթոռի արժանի հետնորդը: Երկար տարիներ իր հոտը հովվելուց հետո մահացել է 350 թվականին:
Մելիտոս եպիսկոպոսը ծնվել է Փոքր Հայքի Մելիտինե քաղաքում և 358 թվականին եղել Սեբաստիա քաղաքի եպիսկոպոսը: 360 թվականից գահակալել է Անտիոքի աթոռը: Նա աննկուն պայքար է մղել արիոսականների դեմ: Նախագահել է 381 թվականի Կ.Պոլսի երկրորդ տիեզերաժողովը, սակայն մահացել է ժողովի ավարտից առաջ: