Два друга Гурий и Самон жили в тихом и уединенном местечке, недалеко от города Едессы, во время гонений на христиан при императорах Диоклетиане (284-305) и Максимиане (305-311). Они не захотели жить в городе по причине господствовавших там беззаконий и ушли оттуда, чтобы день и ночь усердно служить Единому Богу. И не только они сами преданно служили Господу, но наставляли к тому других.
Узнав об этом, наместник римских царей в Едессе, воевода Антонин, приказал немедленно схватить не только их, но и тех, кто последовал их учению Слова Божия. На предложение принести жертву богам святые ответили решительным отказом, исповедав свою веру во Христа. За это они подверглись страшным мучениям: их били, подвешивали за руки, привязав к ногам тяжелый груз, бросали в тесную темницу. Мученики все переносили с твердостью и молитвой к Господу. Ночью мучеников отвезли за город и обезглавили (в начале 4-го века). Их святые мощи были с честью погребены верующими.
Через много лет последний император-язычник Ликиний (311-324) начал гонения на христиан. В это время в городе Едессе жил дьякон по имени Авив. Он ходил по всему городу и учил людей святой вере, убеждая их быть мужественными в исповедании Христа. Узнав о нем, градоначальник донес на Авива царю Ликинию. Царь немедленно предписал предать Авива смертной казни. Получив такое повеление, градоначальник приказал отыскать святого Авива. Узнав об этом, вместо того, чтобы скраваться, Авив вышел из дома и сам отыскал посланных за ним воинов, не желая, чтобы при его розыске пострадали другие христиане. Святой исповедал свою веру во Христа и был приговорен к сожжению. Мученик сам вошел в огонь и с молитвой предал дух свой Господу (322). Когда огонь погас, мать святого и родственники обрели тело его неповрежденным. Мученика похоронили рядом со святыми Гурием и Самоном, потому что святой Авив пострадал в тот же день (по прошествии многих лет), в который прежде пострадали и они.
По церковной традиции святые мученики Гурий, Самой и Авив почитаются как небесные покровители чистого и истинного супружества.
Роман Отшельник был арестован во времена преследований императора Диоклетиана. Он заявил судье: «Спросите любого младенца, что правильнее - поклониться Богу, единственному Творителю неба и земли, или множеству богов, и он всегда ответит правильно». Тогда вызвали случайного младенца, который ответил: «Люди должны иметь одного Бога; почитаемый нами Бог имеет Сына Единородного, который Тот же, что и Отец». Разгневанный судья сейчас же приказал убить младенца. Это произошло в 304 году.
Святой мученик Иусика был римским воином-язычником. В видении ему был явлен Животворящий Крест Господень. Иусик уверовал во Христа и раздал свое имение нищим. По приказу сановника Магнезия Иусика, как христианина, привлекли к суду. После различных истязаний святой мученик был брошен в костер и там предал свою душу Богу, но пламя не повредило его тела (I в.).
Ս. Գուրիասի, Սամունասի, Աբիբ սարկավագի, Ռոմանոս մենակյացի, Մանուկ խոստովանողի և Հյուսիքոս զինվորի հիշատակության օր
Գուրիասն ու Սամունասը եդեսացի երկու քահանաներ էին Դիոկղետիանոս կայսեր օրոք (284-305): Որպես քրիստոնյաների նրանց ձերբակալում են, բերում քաղաքի դատավորի մոտ, որ կուռքերի առջև խնկարկելու և կայսեր պատկերին երկրպագելու հրաման տա: Մերժում ստանալով` նրանց մեկ ձեռքի վրա կախում են: Երբ հոդերը խախտվում են, կրկնում են իրենց հրամանը: Ժխտական պատասխան ստանալով` ձեռք ու ոտք կապած նետում են խոր փոսը: Տեսնելով չարչարանքներն անօգուտ են անցնում` գլխատում են Դ դարի սկզբին:
Աբիբ սարկավագը ծառայում էր Եդեսիայի եկեղեցում Դ դարի սկզբներին: Հալածանքների ժամանակ նա, շրջելով գյուղերում, քարոզում էր Աստծո խոսքը և քաջալերում նրանց, ովքեր հալածանքի էին ենթարկվում: Լիկիանոս կայսրն իմանալով այս մասին՝ հրամայում է ձերբակալել նրան, ինչը սակայն չի հաջողվում: Իսկ Աբիբ սարկավագը, երբ լսում է, որ իր մորն ու ազգականներին են բանտարկել, հոժարակամ հանձնվում է իշխանություններին: Դատավորը, չկարողանալով նրան համոզել, որ ուրանա Քրիստոսին, կրակով այրելու հրաման է տալիս: Սուրբը նախ աղոթում է, ապա նետվում է կրակի մեջ և ավանդում հոգին 312 թվականին: Նրան թաղում են այն տապանի մեջ, որտեղ ամփոփված էին նույն քաղաքի նույն օրերին նահատակված Գուրիաս և Սամոնաս քահանաների աճյունները:
Դիոկղետիանոսի հալածանքների շրջանում Ռոմանոս անունով կրոնավորը, ով ձերբակալվելով դատվում էր իր հավատի համար, դատավորին ասում է. «Մինչև իսկ եթե որևէ մանկան հարցնես, թե որն է ճիշտ` երկնքի ու երկրի Արարիչ միակ Աստծուն պաշտելը, թե բազում աստվածների, քեզ ճիշտ պատասխան կտա»: Արդարև, կանչում են պատահական մի մանկան, ով վերոհիշյալ հարցմանը պատասխանում է. «Մարդկանց Աստված կոչվածը մեկ պետք է լինի. մեր պաշտած Աստված միածին Որդի ունի, որ Հոր հետ մեկ է»: Զայրացած դատավորը իսկույն հրամայում է սպանել անմեղ մանկանը: Դեպքը տեղի է ունենում 304 թվականին:
Հյուսիքոս զինվորը չարչարվել է Դիոկղետիանոս կայսեր օրոք: Եղել է զինվորական, կայսեր մերձավորը. Քրիստոսին հավատալու համար ջրասույզ է արվել` պարանոցին քար կապված: