Св. Мелетий, архиепископ Антиохийский, родился в городе Мелитине Малого Айка. Был сначала епископом Севастийским в Армении (ок. 357), а впоследствии получил Антиохийскую кафедру. Св. Мелетий опасался богословских споров, и народ надеялся, что ему удастся утвердить мир в Антиохии, расколотом из-за религиозных споров. Воистине, ему удавалось найти язык с жителями этого неспокойного города. Стараясь не возбуждать спорные вопросы и довольствуясь только нравственными и действенными проповедями, Св. Мелетий постепенно налаживал существующие беспорядки. Антиохийский Святитель отличался необыкновенной кротостью, неустанно прививал своей пастве добродетели и благие нравы, полагая, что на подобной ниве легче взойдут семена истинного вероучения. Святой Мелетий весьма ревностно боролся против арианских заблуждений, и по проискам еретиков три раза был изгоняем с кафедры. После Констанция престол занял Юлиан Отступник, и святой был снова изгнан, ему пришлось скрываться в тайных убежищах. Перу Св. Мелетия принадлежит богословский трактат «Изложение веры», который способствовал обращению к Православию многих ариан.
Св. Мелетий председательствовал на Втором Вселенском Соборе в Константинополе (381). Во время этого Собора святой отошел ко Господу. Мощи святого Мелетия были перенесены из Константинополя в Антиохию.
Св. Минас (304) был египтянином по национальности, служил офицером в Римской армии. Будучи свидетелем скверны и идолопоклонничества своего окружения, несправедливости и зла, царящего в мире, решил посвятить себя отшельнической жизни, обосновавшись в Фригийских горах. Во время языческого праздника вышел к людям и начал осуждать языческих идолов, проповедуя истинную веру. За это святой был подвергнут истязаниям и обезглавлен. Место погребения мученика Минаса считается святыней, а его образ, всегда изображенный на верблюде, нашел известность, в частности, в средние века,.
Св. Мелетий был персем по национальности, служил в персидской армии. Отказавшись от воинской службы, посвятил себя служению церкви, рукоположившись в епископа. Неоднократно преследовался со стороны идолопоклонников, однако продолжал развертывать неустанную проповедческую деятельность. В столице Персии Тизбоне, в годы правления персидского царя Шапуха (331-378), отказался поклониться солнцу и был замучен. Вместе со Св. Мелетием были замучены его ученики – священник Бура и дьякон Шину (Син).
Армянская Апостольская Церковь отмечает День памяти Свв. Антиохского Католикоса Мелетия, Минаса Египетского и другого епископа Мелетия, священника Буры и дьякона Шину в девятый понедельник после Воздвижения Честного и Животворящего Креста Господня.
Անտիոքի Ս. Մելիտոս Հայրապետի, Մինաս Եգիպտացու և մյուս Մելիտոս եպիսկոպոսի, Բուրաս քահանայի և Շինու սարկավագի հիշատակության օր
Ս. Մելիտոս եպիսկոպոսը († 381) ծնվել է Փոքր Հայքի Մելիտինե քաղաքում: 358 թվականին դառնում է Փոքր Հայքի Սեբաստիա քաղաքի եպիսկոպոսը, իսկ 360 թվականին ընտրվում՝ Անտիոքի Աթոռի գահակալ:
Նա, լինելով վարքով սրբակենցաղ, վարվեցողությամբ` քաղցրաբարո, աստվածպաշտության մեջ` անկեղծ, միաժամանակ խուսափում էր ժամանակի աստվածաբանական վիճաբանություններից: Եվ ժողովուրդն ակնկալում էր, որ նրան կհաջողվեր խաղաղություն հաստատել կրոնական վեճերի պատճառով պառակտված Անտիոք քաղաքում: Արդարև, նա ի զորու է լինում սիրաշահել այս անհանդարտ քաղաքի բնակչությանը, հեռու մնալով աստվածաբանական վիճելի խնդիրների արծարծումից, բավականանում է միայն բարոյական ու գործնական քարոզներով, աշխատում է աստիճանաբար բարեկարգել որոշ անկարգություններ:
Սակայն Կոստանդիոս արիոսական կայսեր կազմակերպած Անտիոքի ժողովում, որի նպատակն էր երևան հանել Մելիտոսի վարդապետական համոզումները, բացահայտում է իր ուղղափառ լինելը: Արիոսականների սադրանքով երիցս դատապարտվում է աքսորի:
Ս. Մելիտոս եպիսկոպոսի գրչին է պատկանում «Հավատքի շարադրում» աստվածաբանական երկը, որն օգնել է բազում մոլորվածների վերադառնալու ճշմարիտ հավատի: Սուրբը մասնակցել է 381 թվականին Կ. Պոլսի Բ Տիեզերաժողովին` նախագահելով այն, սակայն տակավին ժողովը չավարտված` վախճանվել է:
Մինասը († 304) ազգությամբ եգիպտացի սպա էր հռոմեական բանակում: Տեսնելով շրջապատի, աշխարհի մեջ տիրող անարդարությունն ու չարությունը` որոշում է նվիրվել ճգնավորական կյանքի` հաստատվելով Փռյուգիայի լեռներում:
Հեթանոսական տոներից մեկի ժամանակ իջնելով ժողովրդի մեջ` պախարակում է հեթանոսական կուռքերին` քարոզելով քրիստոնեական հավատը: Դրա համար էլ կտտանքների ենթարկվելով` գլխատվում է: Մինաս մարտիրոսի նահատակության վայրը սրբատեղի է համարվում, իսկ նրա կերպարը հանրահայտ է դառնում հատկապես միջին դարերում` միշտ պատկերված ուղտի վրա: Ազգությամբ պարսիկ Մելիտոսը քրիստոնյա զորական էր պարսկական բանակում: Ապա հրաժարվելով զինվորական ծառայությունից` նա նվիրվում է հոգևոր կյանքին` ձեռնադրվելով Բիթրազան քաղաքի եպիսկոպոս: Բազմիցս հալածվում է կռապաշտների կողմից, սակայն շարունակում է անդադրում ավետարանչական գործունեություն ծավալել` մինչև իսկ հասնելով Պարսից մայրաքաղաք Տիզբոն: Այստեղ էլ հրաժարվելով երկրպագել արեգակին` նահատակվում է պարսից Շապուհ (331-378) արքայի օրոք: Նրա հետ մարտիրոսական պսակն են ընդունում նաև իր երկու աշակերտները` Բուրաս քահանան և Շինու սարկավագը: