Первый Вселенский Собор был созван в Никее (325г.) по инициативе императора Константина Великого. В нем принимало участие 318 патриархов Вселенской Церкви. На нем было утверждено учение о том, что Сын «единосущен» Отцу. Основной причиной, по которой был созван Никейский собор, явился спор между епископом Александром и Арием. Арий, как и гностики, отрицал божественность Христа. По его мнению, Христос не Бог, а первый и совершеннейший из сотворенных Богом существ. У Ария нашлось много сообщников. Епископ Александр обвинил Ария в богохульстве.
В спор вмешался император Константин, думавший, что его присутствие и власть способны избавить церковь от внутренних раздоров. Он написал письмо Александру и Арию, в котором осуждал их спор о бесполезных вопросах. Видимо, для Константина не имело никакого значения: Бог ли Христос или же первый из сотворенных Богом существ. Иначе он не назвал бы этот спор бесполезным.
Внимание всех участников собора привлек молодой дьякон Афанасий. Опираясь только на Слово Божие, он ярко и убедительно доказал ересь Ария. Весь собор проникся глубоким уважением к доселе малоизвестному дьякону. Собор принял Никейский символ веры, в котором подчеркивалось, что Бог один в трех лицах.
Сын Св. Григория Просветителя патриарх Аристакес также принимал участие в соборе. Он принес Никейский Символ веры в Армению и представил своему отцу. Григорий Просветитель добавил главу «А мы прославили ... ». Аристакес принес также принятые на Никейском Соборе каноны (числом 20), которые также были утверждены Св. Григорием Просветителем. Никейский Символ Веры по сей день используют в церемониалах Армянской Церкви.
Նիկիայի սուրբ ժողովի 318 Հայրապետների հիշատակության օր
Քրիստոսի Եկեղեցու պատմության մեջ առաջին Տիեզերական ժողովը տեղի է ունեցել 325 թվականին, Կոստանդիանոս Մեծ կայսեր հրամանով, Կ. Պոլսի մոտ գտնվող Նիկիա քաղաքում: Ժողովին մասնակցում էին Ընդհանրական Եկեղեցու 318 նշանավոր հայրապետներ: Տիեզերաժողովի գումարման շարժառիթն Ալեքսանդրիայի Արիոս անունով երեցն էր, ով քարոզում էր, թե Քրիստոս անսկիզբ չէ, այլ ստեղծվել է ժամանակներից ու դարերից առաջ Հայր Աստծո ցանկությամբ, որպեսզի նրա միջոցով կատարվի արարչագործությունը: «Միակ անծնունդը, միակ հավիտենականը, միակ անսկիզբը Հայր Աստված է: Որդին առաջացել է ոչ թե Հոր էությունից, այլ ոչնչից: Կար ժամանակ, երբ Որդին չկար: Որդին թեև ստացել է Հայր Աստծո ողջ շնորհքը և որդեգրվել, սակայն անապական չէ, ինչպես Հայրը, այլ այլայլելի, ինչպես արարածները», - Արիոսի այս դատողություների պատճառով փաստորեն մերժվում էր Քրիստոսի Աստվածությունը՝ վտանգի տակ դնելով ողջ քրիստոնեական վարդապետությունը: Արիոսկանությանը դեմ է դուրս գալիս Ալեքսանդրիայի Ալեքսանդր արքեպիսկոպոսը: Նա իր քարոզներում շեշտում էր, որ հավիտենական է Աստված, հավիտենական է և Որդին, Հայրը և Որդին միաժամանակ գոյություն ունեն: Հայրը Որդուն չի նախորդում ոչ մի վայրկյան, միշտ եղել է Հայրը, միշտ եղել է Որդին: Այս Տիեզերաժողովում դատապարտվում է Արիոսի մոլորությունը՝ հայտարարելով այն հերետիկոսություն: Նիկիայի Ա Տիեզերաժողովին մասնակցում էր նաև Ս. Գրիգոր Լուսավորչի որդին` Արիստակեսը: Ժողովի ընդունած դավանաբանական բանաձևը, որը հայտնի է Նիկիական հանգանակ անունով, Ս. Արիստակես Հայրապետը Հայաստան է բերել, ներկայացրել հորը` Ս Գրիգոր Լուսավորչին: Վերջինս էլ դրան ավելացրել է «Իսկ մեք փառաւորեսցուք... » հատվածը: Նիկիայում ընդունված Հավատո հանգանակն ու Լուսավորչի ավելացրած հատվածը մինչև այսօր էլ անփոփոխ օգտագործում են Հայ Եկեղեցու ծիսակարգում: Արիստակեսն իր հետ Հայաստան էր բերել նաև Նիկիայի ժողովում ընդունած 20 կանոնները, որոնք նույնպես հաստատվել են Ս. Գրիգոր Լուսավորչի կողմից: