Третий Вселенский Ефесский Собор имел место в 431-ом году, во времена императора Феодосия Младшего, при участии 200 партиархов. На Соборе обсуждалось неверное учение патриарха Нестора. Согласно этому учению, в Иисусе Христе сушествовали две независимые, противоположные друг другу сущности – божественная и человеческая. Нестор проповедовал о том, что Христос родился обычным человеком, затем Божественность поселилась в нем, следовательно, Св. Дева Мария родила не Бога, а человека.
Ефесский Собор осудил учение Нестора и принял учение Кирилла Александрийского – как православную религию, согласно которой божественная и человеческая сущности Христа не существуют в отдельности, а объединены цельно и воедино – один Господь, один Иисус, одно лицо и одна божественночеловеческая сущность. А Св. Мария не Человекородица, а Богородица, поскольку она родила Сына Божиего.
Армянская Церковь не участвовала в этом Соборе, однако вместе с решениями предыдущих Вселенских Соборов приняла и его решения.
Եփեսոսի Ս. Ժողովի 200 հայրապետների հիշատակության օր
Եփեսոսի Ժողովը տեղի է ունեցել 431 թվականին Թեոդոսիոս Փոքր կայսեր օրոք, 200 հայրերի մասնակցությամբ, որոնք հավաքվել էին՝ քննելու Կ. Պոլսի պատրիարք Նեստորի սխալ ուսմունքը: Այս ուսմունքի համաձայն՝ Հիսուս Քրիստոսի մեջ գոյություն ունեին 2 անկախ, միմյանց հակադիր բնություններ՝ աստվածային և մարդկային: Նեստորը քարոզում էր, որ Քրիստոս ծնվել է որպես հասարակ մարդ, ապա Աստվածությունը բնակվել է նրա անձի մեջ, հետևաբար Ս. Կույս Մարիամը ոչ թե Աստվածածին է, այլ մարդածին: Եփեսոսի Ժողովը դատապարտում է Նեստորի վարդապետությունը և ընդունում է Ս. Կյուրեղ Ալեքսանդրացու ուսմունքը որպես ուղղափառ դավանություն, որի համաձայն Քրիստոսի աստվածային և մարդկային բնությունները գոյություն չունեն առանձին-առանձին, այլ միավորված են անշփոթ, անխառն կերպով. մի Տեր, մի Հիսուս, մի դեմք և միացյալ աստվածամարդկային բնություն: Ս. Մարիամը ոչ թե մարդածին է, այլ Աստվածածին, քանի որ նա ծնեց Աստծո Որդուն: Հռչակվում է Ս. Կյուրեղ Ալեքսանդրացու «Մի է բնութիւն բանին մարմնացելոյ» բանաձևը: Հայ Եկեղեցին չի մասնակցել այս տիեզերական ժողովին, սակայն նախորդ տիեզերական ժողովների հետ ընդունել է նրա որոշումներն ու տիեզերական հեղինակությունը: