Св. Саак (Исаак) Партев - сын Католикоса Нерсеса Великого, последний представитель рода Св. Григория Просветителя. Был избран Католикосом в 387 году и 52 года стоял во главе армянского патриаршьего престола. Будучи достаточно искуссным в музыке и ораторском искусстве, философии и языкознании, Саак Партев привнес большой вклад в развитие армянской национальной культуры. Он был поборником создания армянской письменности, ставший вместе с Месропом Маштоцем основателем армянской письменности и церковной библиографии.
Св. Месроп Маштоц родился в 360 году, еще в детстве изучал греческий и персидский языки. Вначале он служил при царском дворе в качестве царского дьячка, однако вскоре оставил мирскую жизнь и стал священнослужителем. Проповедуя христианство, Св. Месроп начинает чувствовать необходимость в армянских письменах и армяноязычной Библии. В Армении тогда были армянские иероглифы, которые в свое время использовали жрецы. Эти иероглифы по приказу короля Врамшапуха князь Вахрич принес от ассирийского епископа Даниила, однако Месроп, обучая своих учеников этим иероглифам, вскоре замечает их несовершенство. Вместе с ними он отправляется в Эдессию, Божией помощью создает армянские письмена и вместе с греческим писцом по имени Самосат Ирофаний придает им окончательную форму.
После создания армянского алфавита Свв. Саак и Месроп приступают к переводу Библии и делают это настолько совершенно, что Святое Писание на армянском языке спустя столетия продолжает считаться «королевой переводов Библии». Первым предложением, переведенным на армянский язык, было первое предложение Книги Притчей: “Познать мудрость и наставление, понять изречение разума; Усвоить правила благоразумия, правосудия, суда и правоты; Простым дать смышленность, юноше – знание и рассудительность”. Месроп Маштоц скончался в Вагаршапате и был похоронен в селе Ошакан. Согласно преданию, когда его тело переносили в Ошакан, на всем пути на него с неба падал луч света и освещал его путь до могилы. На его могиле в дальнешем была построена церковь Св. Месропа Маштоца.
День памяти Свв. армянских переводчиков Саака Партева и Месропа Маштоца Армянская Церковь отмечает два раза - в четверг, следующий за четвертой неделей после Пятидесятницы, и в субботу, следующую после пятого воскресенья Хачверац – Воздвижения животворящего Креста Господня.
Տոն Ս. թարգմանիչներ Սահակի և Մեսրոպի
Ս. Սահակ Պարթև Հայրապետը Ներսես Մեծ կաթողիկոսի որդին էր` Ս. Գրիգոր Լուսավորչի տոհմի վերջին ներկայացուցիչը, որ 387 թվականից սկսած 52 տարի եղել է հայոց հայրապետական աթոռի գահակալը: Լինելով կրթված և հմուտ` երաժշտական, հռետորական արվեստների, իմաստասիրության և լեզվագիտության մեջ, Սահակ Պարթևը մեծ նպաստ է բերել հայ ազգային մշակույթի զարգացմանը, եղել հայոց գրերի ստեղծման ջատագովը, Մեսրոպ Մաշտոց վարդապետի հետ դարձել հայ դպրության ու եկեղեցական մատենագրության հիմնադիր:
Ս. Մեսրոպ Մաշտոցը ծնվել է 360 թվականին, մանուկ հասակից սովորել հունարեն և պարսկերեն: Սկզբում պաշտոնավարել է արքունիքում՝ որպես արքունի դպիր: Սակայն հետո` թողնելով աշխարհիկ կյանքը, դարձել է հոգևորական՝ ապրելով խիստ ճգնությամբ: Քարոզչության ընթացքում Ս. Մեսրոպը զգում է հայ տառերի և հայագիր Աստվածաշունչ ունենալու կարևորությունը: Հայաստանում կային հայկական նշանագրեր, որոնք ժամանակին գործածում էին քրմերը: Այդ նշանագրերը Վռամշապուհ արքայի հրամանով Վահրիճ իշխանը բերում է Դանիել Ասորի եպիսկոպոսի մոտից, սակայն Մեսրոպը, մի կարճ ժամանակ ուսուցանելով իր աշակերտներին, նկատում է, որ նշանագրերն անկատար են: Նա աշակերտների հետ մեկնում է Եդեսիա, Ամիդ, աստվածային զորությամբ հղանում հայոց տառերը և Սամոսատում Հռոփանոս անունով մի հույն գրչի հետ վերջնականապես ձևավորում դրանք: Տառերի գյուտից հետո Ս. Սահակն ու Ս. Մեսրոպը սկսում են Աստվածաշնչի թարգմանությունը և այնպես կատարյալ կերպով են այն կատարում, որ Աստվածաշնչի հայերեն թարգմանությունը դարեր հետո կոչվում է «Աստվածաշնչի թարգմանությունների թագուհի»: Մեսրոպ Մաշտոցը վախճանվել է Վաղարշապատում և թաղվել Օշական գյուղում: Ինչպես վկայում է ավանդությունը, Ս. Մեսրոպի դին Օշական տեղափոխելու ողջ ճանապարհին նրա վրա երկնքից լուսե սյուն է իջել և ուղեկցել նրան մինչև գերեզման: Նրա գերեզմանի վրա հետագայում կառուցվել է Ս. Մեսրոպ Մաշտոց եկեղեցին: Տարվա ընթացքում Հայ եկեղեցին Ս. Սահակ Պարթևի և Ս. Մեսրոպ Մաշտոցի հիշատակը տոնում է երկու անգամ:
Թարգմանչաց տոնը նշվում է Հոգեգալստյան տոնին չորրորդ կիրակիին հաջորդող հինգշաբթի օրը: Երկրորդ անգամ Հայ Առաքելական Եկեղեցին Ս. Թարգմանիչ Վարդապետների հիշատակը տոնում է Սուրբ Խաչի չորրորդ կիրակիին հաջորդող հինգշաբթի օրը: