Обретение мощей святого Григория Просветителя - один из трех праздников, посвященных памяти великого святого.
Согласно преданию, после великого “обращения” армян Св. Григорий Просветитель последние годы своей жизни провел в отшельничестве в пещере, где до него жила св. дева Манэ, на горе Сепух, где и умер в 326 году. Его тело нашли пастухи, которые, не опознав умершего католикоса, покрыли его грудой камней. В дальнейшем Св. Григорий Просветитель явился одному из своих учеников и сообщил о местонахождении своих мощей, после чего они были перенесены и преданы земле в селе Тордан Даранагской губернии.
Мощи Св. Григория Просветителя являются одними из самых больших святынь всех христианских церквей. После их обретения часть из них в качестве святой реликвии была перенесена в Вагаршапат, Византию, Италию. Св. Десница Просветителя хранится в Первопрестольном Св. Эчмиадзине и является одной из главных святынь, которыми освящается святое миро.
Обретение мощей Св. Григория Просветителя отмечается в третью субботу после Пятидесятницы. В этот день во всех церквях служат Св. Литургию. Накануне праздника совершается богослужение.
Ս. Գրիգոր Լուսավորչի նշխարների գյուտը
Ս. Գրիգոր Լուսավորչի նշխարների գյուտը հայոց մեծագույն սրբերից մեկի հիշատակին նվիրված երեք տոներից մեկն է: Ըստ ավանդության՝ հայոց մեծ դարձից հետո Ս. Գրիգոր Լուսավորիչն իր կյանքի վերջին տարիներն ավարտում է ճգնակեցությամբ՝ Սեպուհ լեռան Մանեի այրում, որտեղ էլ վախճանվում է 326 թվականին: Նրա մարմինը գտնում են հովիվները, որոնք, չճանաչելով մահացած կաթողիկոսին, մարմինը ծածկում են քարակույտի տակ: Հետագայում Ս. Գրիգոր Լուսավորիչը տեսիլքով հայտնում է իր նշխարների տեղն աշակերտներից Գառնիկ Բասենցուն, որից հետո Հայրապետի նշխարները տեղափոխվում և ամփոփվում են Դարանաղի գավառի Թորդան գյուղում: Ս. Գրիգոր Լուսավորչի նշխարները բոլոր քրիստոնեական եկեղեցիների ամենամեծ սրբություններից են: Հայոց Հայրապետի նշխարները գտնվելուց հետո նրանցից մի մասն իբրև սրբազան մասունք տարվել է Վաղարշապատ, Բյուզանդիա, Իտալիա: Մայր Աթոռ Ս. Էջմիածնում պահվող Լուսավորչի Ս. Աջը Հայ եկեղեցու կարևորագույն սրբություններից մեկն է, որով օրհնվում է սրբազան մյուռոնը: Ս. Գրիգոր Լուսավորչի նշխարների գյուտի տոնը նշվում է Հոգեգալստից հետո, չորրորդ շաբաթ օրը: Տոնի օրը եկեղեցիներում մատուցվում է Ս. Պատարագ: Տոնի առիթով Հայ եկեղեցին սահմանել է շաբաթապահք: Տոնն ունի նաև իր նախատոնակը: