Св. Нерсес был одним из одаренных армянских Католикосов (353-373 гг.), которого по праву называли Великим. Согласно историческим источникам, он был из рода Св. Григория Просветителя – внуком Католикоса Усика.
После смерти католикоса Парена придворный армянского царя Аршака Нерсес, будучи мирянином, становится самым достойным кандидатом на патриарший трон и по приказу царя рукополагается в католикосы. В дальнейшем он становится первым крупным реформатором Армянской Церкви и известным благодетелем своего народа. На национально-церковном соборе, созванном по его инициативе в Аштишате (354 г.), впервые принимаются решения, регулирующие духовную и церковную жизнь и определяющие моральные принципы семьи. По инициативе католикоса Нерсеса Великого строятся монастыри и школы, для бездомных и бедных строятся приюты и больницы. Католикос всегда и везде был вместе со своим народом. Победа в Дзиравской битве также была одержана благодаря Св. Патриарху, который в течение всей битвы на близлежащей горе с распростертыми руками молился за победу армянской армии.
Католикоса Нерсеса называли также “Просветителем сердца” - за деятельность, способствующую процветанию нации и Церкви.
Всем начинаниям Католикоса содействовал и соучаствовал епископ Хад, которого историограф Павстос Бюзанд называл также его соправителем.
Армянская Апостольская Церковь причислила двух своих преданных сынов к лику святых и отмечает их память в субботу, следующую после праздника Кафедрального Собора Св. Эчмиадзина.
Ս. Ներսես Մեծ Հայրապետի և Խադ եպիսկոպոսի հիշատակության օր
Հայ բազմաշնորհ կաթողիկոսներից է Ս. Ներսես Հայրապետը (353-373թթ.), որին իրավամբ տրվել է Մեծ անունը: Ըստ պատմական աղբյուրների՝ նա Ս. Գրիգոր Լուսավորչի տոհմից է, Հուսիկ Հայրապետի թոռը: Փառեն կաթողիկոսի մահվանից հետո հայոց Արշակ թագավորի սենեկապան Ներսեսը, դեռևս աշխարհական, նկատվում է կաթողիկոսական գահի ամենաարժանի թեկնածու և արքայի պարտադրմամբ ձեռնադրվում է կաթողիկոս: Հետագայում հայրապետական աթոռի գահակալը դառնում է Հայ Առաքելական Եկեղեցու առաջին մեծ բարեփոխիչը և իր ժողովրդի մեծանուն բարերարը: Նրա նախաձեռնությամբ գումարված Աշտիշատի ազգային-եկեղեցական ժողովում (354թ.) առաջին անգամ ընդունվում են որոշումներ, որոնք կանոնակարգում են հոգևոր-եկեղեցական կյանքը, սահմանում ընտանիքի բարոյական սկզբունքները: Ներսես Մեծ Հայրապետի նախաձեռնությամբ հիմնվում են վանքեր ու դպրոցներ, բոլոր անտունների ու աղքատների համար կառուցվում ապաստաններ ու հիվանդանոցներ: Հայրապետն իր ժողովրդի կողքին է եղել միշտ և ամենուր: Ձիրավի ճակատամարտի հաղթանակը ձեռք է բերվել նաև Ս. Ներսես Հայրապետի շնորհիվ, ով ողջ ճակատամարտի ընթացքում մոտակա լեռան վրա բազկատարած աղոթել է հայոց բանակի հաղթության համար: Ազգաշեն ու եկեղեցաշեն այս գործունեության համար էլ Ս. Ներսես Հայրապետին կոչել են նաև «Լուսավորիչ սրտից»: Հայրապետի բոլոր այս ձեռնարկներին աջակից ու գործակից է եղել Խադ եպիսկոպոսը, որին պատմիչ Փավստոս Բյուզանդը կոչել է նաև Ներսես Հայրապետի աթոռակից: Հայ Առաքելական եկեղեցին սրբերի շարքը դասելով իր երկու նվիրյալ զավակներին՝ նրանց հիշատակը միասնաբար տոնում է Կաթողիկե Սուրբ Էջմիածնի տոնին հաջորդող շաբաթ օրը: