Праздник, отмечаемый как день, когда Св. Дух сошел на апостолов. Это произошло на 50-ый день после Св. Воскресения, поэтому Пятидесятницу отмечают на 50-ый день после Св. Пасхи.
Св. Дух является одним из трех ипостасей Святой Троицы, единосущный и равный Отцу и Сыну. Христос в Своей земной жизни неоднократно говорил со святыми апостолами о Св. Духе: “Утешитель же, Дух Святой, Которого пошлет Отец во имя Мое, научит вас всему и напомнит вам все, что Я говорил вам” (Иоан. 14:26).
Сошествие Св. Духа описывается в Деяниях Св. Апостолов: “При наступлении дня Пятидесятницы все они были единодушно вместе. И внезапно сделался шум с неба, как бы от несущегося сильного ветра, и наполнил весь дом, где они находились. И явились им разделяющиеся языки, как бы огненные, и почили по одному на каждом из них. И исполнились все Духа Святого, и начали говорить на иных языках, как Дух давал им провещевать” (Деян. 2:1-4).
В этой главе Библии приведены названия стран, откуда прибыли люди. Они были удивлены, услышав свой родной язык. Месопотамия, Иудея и Каппадокия также стоят в ряду этих стран (Деян. 2:9). Святые отцы Церкви Августин и Тертулиан утверждают, что было бы правильнее слово “Иудея” заменить словом “Армения”: упоминание Армении в ряду этих стран было бы более логичным. Помимо этого, с географической точки зрения именно Армения находится между Месопотамией и Каппадокией. Следовательно, армяне также были свидетелями этого знаменательного события.
Исполняемыми во время заутрени шараканы (духовные песнопени) “Голубь-посланец” (Св. Дух в образе голубя снизошел во время крещения Иисуса Христа) и “Троица неразделимая” посвящены Пятидесятнице. А во время вечернего богослужения совершается обряд освящения четырех сторон света и зачитывается молитва, написанная по этому поводу Отцом Церкви 12-го века Нерсесом Ламбронаци.
В Христианской Церкви учение о Божественном даре связано со Св. Духом. Согласно этому учению, каждая из добродетелей является Божиим даром, которым Св. Дух наделяет верующего, и любое приписывание добродетели собственной личности (а не Богу) является большим грехом, ведущим к гордыне. Следовательно, празднование Пятидесятницы призывает верующих избегать гордыни и с помощью дара Божия совершать только добрые дела.
Сразу после праздника, в понедельник, начинается Ильинский пост. Это постная неделя начала лета - одна из четырех сезонных постных недель, учрежденных Армянской Апостольской Церковью. Как и другие сезонные посты, Ильинский пост также не является приготовлением к какому-либо церковному празднику. Традиционно он называется Ильинским только потому, что предшествует воскресенью после постной недели – дню памяти пророка Илии. В зависимости от дня празднования Св. Пасхи, начало поста может меняться в период с 11-го мая по 14-го июня. Этот пост, как и другие сезонные посты, продолжается 5 дней – с понедельника по пятницу.
Հոգեգալուստ (Պենտեկոստե)
Սուրբ Հարության հիսուներորդ օրը Հայ Առաքելական եկեղեցին տոնախմբում է Ս. Հոգու էջքն առաքյալների վրա: Սուրբ Հոգին Սուրբ Երրորդության երեք անձերից մեկն է, համագո և հավասար Հորը և Որդուն: Քրիստոս Իր երկրային կյանքի ընթացքում առաքյալների հետ խոսել էր Սուրբ Հոգու գալստյան մասին. «Իսկ Մխիթարիչը` Սուրբ Հոգին, որին Հայրը կուղարկի Իմ անունով, Նա ձեզ ամեն բան կուսուցանի և ձեզ կհիշեցնի այն ամենը, ինչ Ես ասացի ձեզ» (Հովհ. 14:26):
Սուրբ Հոգու գալուստը նկարագրված է «Գործք Առաքելոց»-ում. «Երբ Պենտեկոստեի օրերը լրացան, բոլորը միասիրտ, միատեղ էին: Եվ հանկարծակի երկնքից հնչեց մի ձայն` սաստիկ հողմից եկած ձայնի նման. և լցրեց այն տունը: Եվ նրանց երևացին բաժանված լեզուներ` նման բոցեղեն լեզուների, որոնք նստեցին յուրաքանչյուրի վրա: Եվ բոլորը լցվեցին Սուրբ Հոգով ու սկսեցին խոսել ուրիշ լեզուներով, ինչպես որ Սուրբ Հոգին նրանց խոսել էր տալիս» (Գործք 2:1-4):
Աստվածաշնչյան այս հատվածում նշվում է, որ տարբեր ազգերի ներկայացուցիչներ, ովքեր ներկա էին, զարմացան` յուրաքանչյուրն իր հարազատ լեզուն լսելով:
Քրիստոնեական Եկեղեցում շնորհի վարդապետությունը կապված է Սուրբ Հոգու հետ: Ըստ այդ վարդապետության՝ յուրաքանչյուր առաքինություն աստվածային պարգև է, որ տրվում է հավատացյալին Սուրբ Հոգուց, և որևէ առաքինության վերագրումը սեփական անձին և ոչ թե Աստծուն հպարտության տանող մեծ մեղք է: Հետևաբար, Հոգեգալստի հիշատակումը նաև կոչ է յուրաքանչյուր հավատացյալի` հպարտությունից խուսափել և աստվածային շնորհներով միայն բարի գործեր կատարել:
Երկուշաբթիից սկսվում է եղիական պահքը: Հայ Առաքելական եկեղեցու սահմանած՝ տարվա չորս եղանակների պահքերից սա ամառնամուտի շաբաթապահքն է: Ինչպես մյուս եղանակների պահքերը, եղիական պահքը ևս եկեղեցական որևէ տոնի պատրաստություն չէ: Ըստ ավանդության` եղիական է կոչվում միայն այն պատճառով, որ նախորդում է շաբաթապահքի հաջորդ կիրակիին` Ս. Եղիա մարգարեի հիշատակության տոնին: Ամառվա այս պահքը սկսվում է Հոգեգալստյան կիրակիի հաջորդ օրը (պահքի բարեկենդանը Հոգեգալստյան կիրակին է): Զատկի օրվա փոփոխման հետ պահքի սկիզբը կարող է փոփոխվել մայիսի 11-ից մինչև հունիսի 14-ն ընկած ժամանակահատվածում: Մյուս եղանակների պահքերի նման, այս պահքը ևս տևում է 5 օր` երկուշաբթիից մինչև ուրբաթ: