Этот праздник - воспоминание явления на небе Креста Господня в Иерусалиме. Утром 19 мая 351 г. над Иерусалимом вспыхнул огромный лучезарный крест. Он укрыл собою небо от Елеонской горы до Голгофы и был виден отовсюду. Знамение переливалось всеми цветами радуги и привлекло к себе взоры всех людей. Многие люди, оставив свои дела, выходили из домов и со страхом созерцали чудное явление. Потом многочисленные толпы жителей Иерусалима с трепетом и радостью поспешили ко святому храму Воскресения. Случилось это при Иерусалимском патриархе Кирилле. Он известил посланием императора Констанция, увещевал его обратиться к православной вере. Историк Древней Церкви Созомен свидетельствует, что через это явление Святого Креста многие иудеи пришли к истинной вере, покаявшись Христу Богу, и приняли Святое Крещение. Послание патриарха Кирилла Констанцию переведено на армянский язык и каждый год в день Явления на небе Креста Господня в Иерусалиме читается во всех церквях.
Армянская Апостольская Церковь отмечает Явление на небе Креста Господня через 28 дней после Пасхи, в период с 19-го апреля по 23-е мая.
Սուրբ Խաչի երևման տոն
Սուրբ Խաչի երևման տոնը Երուսաղեմում Սուրբ Խաչի նշանի երևման հիշատակն է: 351 թվականին` ցերեկվա ժամին, Գողգոթայից մինչև Ձիթենյայց լեռը երկնքում երևում է լուսե խաչ: Զարմանահրաշ այդ դեպքի մասին Երուսաղեմի Կյուրեղ եպիսկոպոսը նամակ է գրում Կ. Պոլսի Կոստանդ կայսերը՝ զարմանալի այդ երևույթը համարելով ուղղափառ դավանության ճշմարտության ապացույց: Այդ պատճառով էլ Կյուրեղ Երուսաղեմացին հորդորում է Կոստանդ կայսերը հրաժարվել արիոսականներին պաշտպանելուց:
Երուսաղեմի Կյուրեղ եպիսկոպոսի այդ նամակը թարգմանվել է հայերեն և ամեն տարի ընթերցվում է Ս. Խաչի երևման տոնին: Հայ Առաքելական Եկեղեցին Ս. Խաչի երևման տոնը նշում է Զատկից 28 օր հետո: Ս. Հարության տոնի շարժականության պատճառով Ս. Խաչի երևման տոնը կարող է տատանվել ապրիլի 19-ից մայիսի 23-ը: